เลียงผา (Mainland Serow) หรือที่คนท้องถิ่นมักเรียกว่า "เยือง" เป็นสัตว์ป่าสงวนลำดับที่ 8 ของไทย มีลักษณะลูกผสมที่ดูแปลกตาจนคนสมัยก่อนเรียกว่า "สัตว์แปดอย่าง" (เช่น หูเหมือนลา ลำตัวเหมือนกวาง กีบเหมือนแพะ ขนเหมือนหมู) โดยมีความเป็นมาที่น่าสนใจ
- นักปีนหน้าผาผู้สันโดษ
เลียงผาเป็นสัตว์ตระกูลเดียวกับแพะและแกะ แต่มีความแข็งแรงกว่ามาก พวกมันวิวัฒนาการมาเพื่ออาศัยอยู่บน ภูเขาหินปูนที่สูงชัน ป่าดิบแล้ง หรือป่าดิบเขาที่มีหน้าผาสลับซับซ้อน พื้นที่ที่เลียงผาชอบอยู่มักจะเป็นที่ที่มนุษย์และสัตว์นักล่าอื่นๆ เข้าถึงได้ยาก
- ลักษณะเด่น
* ขนหนาและยาว: มีขนสีดำหรือเทาเข้มปกคลุมลำตัว ขนบริเวณคอจะยาวและแข็งดูเหมือนแผงคอ
* มีเขาทั้งตัวผู้และตัวเมีย: เขาของเลียงผาจะมีสีดำ โค้งไปทางด้านหลังเล็กน้อย และมีรอยหยักเป็นวงๆ ที่ฐานเขา
* ต่อมน้ำตาเด่นชัด: มีต่อมขนาดใหญ่ใต้ดวงตา ซึ่งจะขับสารคัดหลั่งที่มีกลิ่นเฉพาะออกมาเพื่อใช้ถูตามต้นไม้หรือก้อนหินในการประกาศอาณาเขต
* กีบเท้าพิเศษ: กีบเท้าของเลียงผามีความแข็งแรงและยืดหยุ่นสูง ช่วยให้สามารถกระโดดไปมาบนหน้าผาที่ชันเกือบตั้งฉากได้อย่างมั่นใจ
- . ความเชื่อและตำนาน (ที่มาของการถูกล่า)
ในอดีต เลียงผาถูกล่าอย่างหนักเนื่องจากความเชื่อที่ผิด:
* น้ำมันเลียงผา: มีความเชื่อว่าน้ำมันที่สกัดจากส่วนต่างๆ ของเลียงผา (โดยเฉพาะหัวและกระดูก) สามารถใช้รักษาอาการกระดูกหักหรือแก้เคล็ดขัดยอกได้ดีเยี่ยม ซึ่งความเชื่อนี้ส่งผลให้ประชากรเลียงผาลดลงอย่างรวดเร็ว
* ปัจจุบัน (ค.ศ. 2026): วงการแพทย์ยืนยันแล้วว่าน้ำมันเลียงผาไม่ได้มีสรรพคุณพิเศษเกินกว่าน้ำมันสัตว์ชนิดอื่น และการครอบครองหรือค้าขายถือเป็นความผิดร้ายแรงตามกฎหมายสัตว์ป่าสงวน
- สถานะปัจจุบันในประเทศไทย
* สัตว์ป่าสงวน: เลียงผาเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองประเภท สัตว์ป่าสงวน ซึ่งห้ามล่า ห้ามครอบครอง และห้ามค้าขายเด็ดขาด
- การปรับตัวและเอาตัวรอด
เลียงผาเป็นสัตว์ที่ตื่นตัวสูงและสายตาดีเยี่ยม หากได้กลิ่นหรือเห็นสิ่งผิดปกติ มันจะส่งเสียงร้องพ่นลมออกทางจมูกที่ดังมาก (คล้ายเสียง "ฟืด") เพื่อเตือนตัวอื่นและรีบกระโดดหนีหายไปในซอกหินหรือหน้าผาที่มนุษย์ตามไม่ทัน
เลียงผา (เยือง)
Capricornis sumatraensis
✻ ✻ ✻
📜 ความเป็นมา 📜
📍 ถิ่นที่อยู่
เลียงผาอาศัยอยู่ตามภูเขาที่มีหน้าผาสูงชัน ป่าภูเขา และเกาะต่างๆ โดยเฉพาะตามเขาหินปูน เพราะมีกีบเท้าพิเศษช่วยให้ปีนป่ายได้ดีเยี่ยม มักพบในแถบหิมาลัย, อินโดจีน, พม่า, ไทย และเกาะสุมาตรา โดยในไทยจะอยู่ในอุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าที่ยังมีหน้าผาสูงชัน.
ลักษณะถิ่นที่อยู่:
ภูเขาหน้าผาสูงชัน: ชอบพื้นที่ขรุขระ, หน้าผา, และสันเขาที่สูงชัน.
ป่าโปร่ง/ป่ารวก: ชอบป่าที่มีไม้หนามหนาแน่นเพื่อหลบภัย.
ถ้ำและเพิงหิน: ใช้เป็นที่พักหลบแดด ฝน และศัตรูในตอนกลางวัน.
เกาะแก่ง: สามารถว่ายน้ำข้ามไปอาศัยตามเกาะได้.
ลักษณะถิ่นที่อยู่:
ภูเขาหน้าผาสูงชัน: ชอบพื้นที่ขรุขระ, หน้าผา, และสันเขาที่สูงชัน.
ป่าโปร่ง/ป่ารวก: ชอบป่าที่มีไม้หนามหนาแน่นเพื่อหลบภัย.
ถ้ำและเพิงหิน: ใช้เป็นที่พักหลบแดด ฝน และศัตรูในตอนกลางวัน.
เกาะแก่ง: สามารถว่ายน้ำข้ามไปอาศัยตามเกาะได้.
🌿 อาหาร
เลียงผาเป็นสัตว์กินพืช กินอาหารหลากหลายเช่น ใบไม้อ่อน, หญ้า, หน่อไม้, เปลือกไม้, กิ่งไม้, รากไม้ และผลไม้เปลือกแข็ง รวมถึงพืชที่มีน้ำมากอย่างพืชตระกูลเทียน และยังชอบกิน ดินโป่ง ด้วย
ปัจจัยคุกคาม
- การบุกรุกพื้นที่ป่า: เปลี่ยนเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ทำให้เลียงผาถูกไล่ต้อนไปอยู่บนภูเขาสูง และลดพื้นที่หากิน.
- การระเบิดภูเขาหินปูน: ทำลายถิ่นที่ปลอดภัยของเลียงผาโดยตรง และลดพื้นที่ที่เลียงผาลงมาหาอาหารและน้ำ.
- การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อม: มลภาวะและการเปลี่ยนแปลงป่าส่งผลกระทบต่อจำนวนประชากร.
- ความเชื่อผิดๆ: ในอดีตมีการล่าเพื่อนำน้ำมัน สกัดจากเลียงผามาใช้เป็นยาสมานกระดูกและรักษาบาดแผล ซึ่งทำให้ถูกล่าจำนวนมาก.
- การล่าเพื่อส่วนต่างๆ: เขากระดูก และเนื้อ ถูกนำไปใช้ประโยชน์ ทำให้การล่าทวีความรุนแรง.
- จำนวนลดลง: ภัยคุกคามเหล่านี้ทำให้ประชากรเลียงผาในประเทศไทยลดลงอย่างต่อเนื่อง
- สถานภาพ: ถูกจัดเป็น "มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์" (Vulnerable) ทั้งในระดับโลกและระดับประเทศ และเป็น สัตว์ป่าสงวนของไทย.
- การระเบิดภูเขาหินปูน: ทำลายถิ่นที่ปลอดภัยของเลียงผาโดยตรง และลดพื้นที่ที่เลียงผาลงมาหาอาหารและน้ำ.
- การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อม: มลภาวะและการเปลี่ยนแปลงป่าส่งผลกระทบต่อจำนวนประชากร.
- ความเชื่อผิดๆ: ในอดีตมีการล่าเพื่อนำน้ำมัน สกัดจากเลียงผามาใช้เป็นยาสมานกระดูกและรักษาบาดแผล ซึ่งทำให้ถูกล่าจำนวนมาก.
- การล่าเพื่อส่วนต่างๆ: เขากระดูก และเนื้อ ถูกนำไปใช้ประโยชน์ ทำให้การล่าทวีความรุนแรง.
- จำนวนลดลง: ภัยคุกคามเหล่านี้ทำให้ประชากรเลียงผาในประเทศไทยลดลงอย่างต่อเนื่อง
- สถานภาพ: ถูกจัดเป็น "มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์" (Vulnerable) ทั้งในระดับโลกและระดับประเทศ และเป็น สัตว์ป่าสงวนของไทย.
กฎหมายและบทลงโทษ
การล่า การค้า หรือครอบครอง เลียงผา (ซึ่งเป็น สัตว์ป่าสงวน และ ใกล้สูญพันธุ์) มีโทษตาม พ.ร.บ. สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 โดยมีโทษสูง ทั้งจำและปรับ เช่น การล่าหรือค้า มีโทษจำคุกตั้งแต่ 3-15 ปี หรือปรับ 300,000-1,500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และการมีไว้ในครอบครอง (ซากหรือตัว) มีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ หากพบเห็นการกระทำผิดให้แจ้งสายด่วนพิทักษ์ป่า 1362.
คลังภาพเลียงผา (เยือง)
