สมัน

สมัน (Schomburgk's Deer) เป็นกวางที่ได้ชื่อว่ามี "เขาที่สวยที่สุดในโลก" และเป็นสัตว์เพียงชนิดเดียวในบัญชีสัตว์ป่าสงวนของไทยที่ยืนยันได้ว่า สูญพันธุ์ไปจากโลกนี้แล้วอย่างเด็ดขาด (Extinct) โดยมีประวัติความเป็นมาที่น่าเศร้าดังนี้:
-ลักษณะเด่น
* เขาที่สวยงาม: สมันตัวผู้มีลักษณะเขาที่โดดเด่นมาก คือกิ่งเขาจะแตกแขนงออกไปมากมาย ดูคล้ายกับ "สุ่มจับปลา" หรือตะกร้า จึงมีชื่อเรียกอีกอย่างว่า "กวางเขาสุ่ม"
* ขนาดตัว: เป็นกวางขนาดกลาง (ใหญ่กว่าเก้งแต่เล็กกว่ากวางป่า) ขนลำตัวสีน้ำตาลเข้ม ท้องสีอ่อน และมีหางสั้น
-ทำไมสมันถึงสูญพันธุ์? (สาเหตุหลัก)
การสูญพันธุ์ของสมันเกิดจากปัจจัยหลัก 2 ประการที่เกิดขึ้นพร้อมกัน:
* การขยายตัวของนาข้าว: ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีการขุดคลองและขยายพื้นที่ทำนาข้าวในที่ราบลุ่มภาคกลางอย่างมหาศาล ทำให้ทุ่งหญ้าซึ่งเป็นบ้านของสมันหายไป [1]
* หนีน้ำไม่พ้น: สมันอาศัยอยู่ในที่ราบลุ่ม เมื่อถึงฤดูน้ำหลาก พวกมันจะหนีน้ำไปรวมกลุ่มกันอยู่บนที่ดอน (โคก) เล็กๆ ทำให้กลายเป็นเป้าหมายที่ง่ายมากสำหรับพรานที่พายเรือเข้ามาล่า [1]
- วาระสุดท้ายของสมัน
* สมันตัวสุดท้ายในธรรมชาติ: ถูกล่าและตายลงที่จังหวัดกาญจนบุรี เมื่อปี พ.ศ. 2475 [2]
* สมันตัวสุดท้ายของโลก: เป็นสมันตัวผู้ที่เลี้ยงไว้ที่วัดแห่งหนึ่งในอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร ต่อมาถูกคนเมาสุราตีตายในปี พ.ศ. 2481 [1], [2] หลังจากนั้นโลกก็ไม่เคยเห็นสมันตัวเป็นๆ อีกเลย
- ความพยายามในปัจจุบัน
แม้สมันจะสูญพันธุ์ไปแล้วเกือบ 90 ปี แต่ในปัจจุบัน (ค.ศ. 2026) ยังคงมีความเคลื่อนไหวที่น่าสนใจ:
* สถานะสัตว์ป่าสงวน: กฎหมายยังคงคงชื่อสมันไว้ในบัญชี สัตว์ป่าสงวน เพื่อเป็นการระลึกถึงและป้องกันเผื่อกรณีปาฏิหาริย์