ควายป่า (Wild Water Buffalo) หรือที่ภาษาทางการเรียกว่า "มหิงสา" เป็นสัตว์ป่าขนาดใหญ่ที่มีความแข็งแรงและดุร้ายกว่าควายบ้านมาก มีความเป็นมาที่น่าสนใจและสถานะที่น่าเป็นห่วงในประเทศไทย
- บรรพบุรุษของควายบ้าน
ควายป่าคือบรรพบุรุษของควายบ้านที่เราเห็นกันตามท้องนา เมื่อประมาณ 5,000 ปีก่อน มนุษย์ได้นำควายป่ามาฝึกใช้งานและคัดเลือกสายพันธุ์จนกลายเป็นควายบ้านในปัจจุบัน แต่ควายป่าแท้ๆ นั้นมีลักษณะทางพันธุกรรมที่แตกต่างและไม่เคยผ่านการผสมข้ามสายพันธุ์กับควายบ้าน
- ลักษณะเด่น (ต่างจากควายบ้านอย่างไร?)
* ขนาดตัว: ควายป่ามีขนาดใหญ่กว่าควายบ้านมาก ตัวผู้ที่โตเต็มวัยอาจหนักได้ถึง 800 - 1,200 กิโลกรัม .
* วงเขา: เขามีขนาดใหญ่และยาวกว่ามาก โค้งเป็นรูปวงพระจันทร์ ปลายแหลมคม
* ดุร้าย: มีนิสัยดุร้ายและระแวดระวังภัยสูง เมื่อจวนตัวจะสู้ไม่ถอย
* สีผิว: ลำตัวสีเทาหรือดำ ขาทั้ง 4 ข้างมีสีขาวหม่นคล้ายใส่ถุงเท้า (คล้ายกระทิง) และใต้คอมีขนสีขาวเป็นรูปตัววี (V)
ในอดีตควายป่ากระจายอยู่ทั่วประเทศไทยตามพื้นที่ลุ่มใกล้แหล่งน้ำ แต่ปัจจุบันสถานะน่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง
* สัตว์ป่าสงวน: ถูกจัดเป็น 1 ใน สัตว์ป่าสงวน ของไทย
* ที่มั่นสุดท้าย: ปัจจุบันในประเทศไทย (ค.ศ. 2026) เหลือควายป่าฝูงสุดท้ายตามธรรมชาติเพียงแห่งเดียวเท่านั้น คือที่ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จังหวัดอุทัยธานี
* จำนวน: คาดว่ามีประชากรเหลืออยู่เพียงประมาณ 60 - 80 ตัว เท่านั้น
ควายป่า
Bubalus arnee
✻ ✻ ✻
📜 ความเป็นมา 📜
📍 ถิ่นที่อยู่
ควายป่าเคยอาศัยอยู่ตามป่าทุ่งโปร่ง พบได้เกือบทุกภูมิภาคในประเทศไทย ยกเว้นภาคใต้ แต่ปัจจุบันคงเหลืออยู่เพียงที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง พบการกระจายตัวตลอดแนวลำห้วยขาแข้ง โดยอยู่ห่างจากลำห้วยประมาณ 50 ถึง 100 เมตร พบเห็นได้บ่อยบริเวณ ห้วยแม่ดีทางใต้ หน่วยพิทักษ์ป่าเขาบันได ห้วยหินตั้งลงไปทางใต้จนถึงหน่วยพิทักษ์ป่ากรึงไกร มีประชากรรวมไม่ถึง 70 ตัว ซึ่งเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์เป็นอย่างยิ่ง
🌿 อาหาร
อาหารของควายป่าคือพืชเป็นหลัก โดยกิน หญ้า, ยอดไม้, ใบไม้อ่อน, หน่อไม้, และพืชน้ำ ที่ขึ้นตามริมห้วยและทุ่งหญ้าชื้นแฉะ นอกจากนี้ยัง กินดินโป่ง เพื่อเสริมแร่ธาตุ
ปัจจัยคุกคาม
- แหล่งอาหารและน้ำ: ควายป่าต้องการพื้นที่ชุ่มชื้น เช่น ที่ราบน้ำท่วมถึงและป่าริมน้ำ เพื่อกินหญ้าและพืชพรรณ (อ้อ, แขม, ต้นพง) รวมถึงกินดินโป่งเสริมแร่ธาตุ.
- การเปลี่ยนแปลงถิ่นที่อยู่: พืชต่างถิ่น (เช่น ไมยราบยักษ์) รุกรานแหล่งอาหารท้องถิ่น, พื้นที่ถูกน้ำท่วม, หรือถูกทำลาย ทำให้พื้นที่หากินของควายป่าลดลง.
- การล่า: แม้จะมีการคุ้มครอง แต่การล่าควายป่าก็ยังเป็นภัยคุกคามสำคัญ.
- การแย่งพื้นที่: แย่งอาหารและแหล่งน้ำกับควายบ้าน.
- โรคระบาด/ปรสิต: ความเสี่ยงสูงขึ้นจากการผสมข้ามพันธุ์กับควายบ้าน
- การเปลี่ยนแปลงถิ่นที่อยู่: พืชต่างถิ่น (เช่น ไมยราบยักษ์) รุกรานแหล่งอาหารท้องถิ่น, พื้นที่ถูกน้ำท่วม, หรือถูกทำลาย ทำให้พื้นที่หากินของควายป่าลดลง.
- การล่า: แม้จะมีการคุ้มครอง แต่การล่าควายป่าก็ยังเป็นภัยคุกคามสำคัญ.
- การแย่งพื้นที่: แย่งอาหารและแหล่งน้ำกับควายบ้าน.
- โรคระบาด/ปรสิต: ความเสี่ยงสูงขึ้นจากการผสมข้ามพันธุ์กับควายบ้าน
กฎหมายและบทลงโทษ
การล่า ควายป่า (ซึ่งจัดเป็นสัตว์ป่าสงวน) หรือการค้า การครอบครองโดยไม่ได้รับอนุญาต มีโทษหนักตาม พ.ร.บ. สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 เช่น การล่า มีโทษจำคุก 3-15 ปี ปรับ 300,000-1,500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ การค้า โทษจำคุก 3-15 ปี ปรับไม่เกิน 1.5 ล้านบาท การครอบครอง โทษจำคุก 3 ปี ปรับไม่เกิน 30,000 บาท สำหรับซากหรือสัตว์ป่าคุ้มครองที่เพาะพันธุ์ไม่ได้ และมีบทลงโทษอื่นๆ อีกตาม พ.ร.บ.
คลังภาพควายป่า
