ปลาฉลามวาฬ (Whale Shark) เป็นปลาที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก และเป็นสัตว์ป่าสงวนลำดับที่ 19 ของไทย มีความเป็นมาและลักษณะที่น่าสนใจในฐานะ "ยักษ์ใหญ่ใจดี" แห่งท้องทะเล ดังนี้:
- ความเป็นมาและชื่อเรียก
* ทำไมถึงชื่อฉลามวาฬ?: ที่ชื่อว่า "ฉลามวาฬ" เพราะมันเป็น "ปลาฉลาม" (หายใจด้วยเหงือก) แต่มีขนาดตัวที่ใหญ่ยักษ์และมีพฤติกรรมการกินอาหารแบบกรองกินเหมือน "วาฬ" จึงเป็นการรวมชื่อของสัตว์สองชนิดเข้าด้วยกัน
* สายพันธุ์ดึกดำบรรพ์: บรรพบุรุษของฉลามวาฬมีต้นกำเนิดมานานกว่า 60 ล้านปี (ยุคจูราสสิก-ครีเทเชียส) ซึ่งแทบไม่มีการเปลี่ยนรูปร่างเลยจนถึงปัจจุบัน
- ลักษณะเด่น (เข้าใจง่าย)
* จุดตามตัว (ลายดวงดาว): ลำตัวมีสีเทาหรือน้ำเงินเข้ม ปกคลุมด้วยจุดสีขาวและเส้นพาดขวาง ซึ่งลวดลายจุดนี้มีลักษณะเฉพาะตัวเหมือน "ลายนิ้วมือคน" นักวิจัยสามารถระบุตัวฉลามวาฬแต่ละตัวได้จากจุดเหล่านี้
* ปากกว้างอยู่ด้านหน้า: ต่างจากฉลามทั่วไปที่ปากอยู่ด้านล่าง ฉลามวาฬมีปากกว้างอยู่ด้านหน้าสุดของหัว เพื่อให้สามารถฮุบน้ำเพื่อกรองกินอาหารได้สะดวก
* กินอาหารขนาดเล็ก: แม้จะตัวใหญ่มาก แต่อาหารหลักคือ แพลงก์ตอน, ปลากะตัก, และสัตว์น้ำขนาดเล็ก โดยใช้ซี่กรองในปากเป็นตัวดักจับอาหาร
* ขนาด: ตัวเต็มวัยมีความยาวเฉลี่ย 10-12 เมตร (ยาวเท่ารถบัส) และมีน้ำหนักได้มากกว่า 20 ตัน
- สถานะในประเทศไทย (อัปเดต มกราคม 2026)
* สัตว์ป่าสงวน: ฉลามวาฬได้รับการประกาศให้เป็น สัตว์ป่าสงวน ของไทยในปี พ.ศ. 2562 เพื่อยกระดับการคุ้มครองสูงสุดตามกฎหมาย กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง
ฉลามวาฬคือ "ตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์" ของทะเล หากบริเวณไหนพบฉลามวาฬ แสดงว่าน้ำบริเวณนั้นมีแพลงก์ตอนและธาตุอาหารสมบูรณ์ ซึ่งส่งผลดีต่อห่วงโซ่อาหารของสัตว์ทะเลชนิดอื่นๆ ทั้งหมด
ปลาฉลามวาฬ
Rhincodon typus
✻ ✻ ✻
📜 ความเป็นมา 📜
📍 ถิ่นที่อยู่
ฉลามวาฬอาศัยอยู่ทั่วโลกในทะเลเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน โดยชอบน้ำอุ่นที่มีอุณหภูมิ 18-30°C ทั้งในทะเลเปิดและใกล้ชายฝั่ง มักพบตามแนวปะการังและเกาะปะการัง ในประเทศไทยพบได้ทั้งฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน เช่น หมู่เกาะสิมิลัน
🌿 อาหาร
ฉลามวาฬกินอาหารโดยการกรองกิน (filter feeding) เป็นหลัก อาหารหลักคือ แพลงก์ตอน และสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก เช่น ไข่ปลา, ตัวอ่อนกุ้งปู, คริลล์, และ ปลาขนาดเล็กฝูงใหญ่
ปัจจัยคุกคาม
- การเติบโตและสืบพันธุ์: ฉลามวาฬมีการเจริญเติบโตช้าและเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์สาย (ช่วงอายุประมาณ 30 ปี) ทำให้ประชากรฟื้นตัวได้ยากเมื่อถูกคุกคาม
- พฤติกรรมการกิน: เป็นสัตว์ที่กินโดยการกรองอาหาร (Filter-feeder) เช่น แพลงก์ตอนและปลาขนาดเล็กบริเวณผิวน้ำ ทำให้เสี่ยงต่อการกลืนกินขยะพลาสติกและไมโครพลาสติก
- การประมง: แม้จะได้รับการคุ้มครอง แต่ยังมีความเสี่ยงจากการติดเครื่องมือประมงโดยไม่ตั้งใจ (Bycatch) และการล่าผิดกฎหมายเพื่อเอาครีบหรือน้ำมันตับปลา
- การชนกับเรือ: เนื่องจากฉลามวาฬมักว่ายน้ำช้าๆ บริเวณผิวน้ำ จึงมักเกิดอุบัติเหตุชนกับเรือขนาดใหญ่ในเส้นทางเดินเรือสากล
- การท่องเที่ยวที่ไม่เหมาะสม: การที่นักท่องเที่ยวหรือเรือเข้าใกล้ฉลามวาฬมากเกินไปอาจทำให้สัตว์เกิดความเครียดและรบกวนพฤติกรรมการหากิน
- การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change): อุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงขึ้นส่งผลกระทบต่อแหล่งอาหาร (แพลงก์ตอน) และอาจเปลี่ยนเส้นทางการอพยพของฉลามวาฬ
- มลพิษทางทะเล: ขยะพลาสติกและสารเคมีที่ปนเปื้อนในทะเลส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพในระยะยาว
- พฤติกรรมการกิน: เป็นสัตว์ที่กินโดยการกรองอาหาร (Filter-feeder) เช่น แพลงก์ตอนและปลาขนาดเล็กบริเวณผิวน้ำ ทำให้เสี่ยงต่อการกลืนกินขยะพลาสติกและไมโครพลาสติก
- การประมง: แม้จะได้รับการคุ้มครอง แต่ยังมีความเสี่ยงจากการติดเครื่องมือประมงโดยไม่ตั้งใจ (Bycatch) และการล่าผิดกฎหมายเพื่อเอาครีบหรือน้ำมันตับปลา
- การชนกับเรือ: เนื่องจากฉลามวาฬมักว่ายน้ำช้าๆ บริเวณผิวน้ำ จึงมักเกิดอุบัติเหตุชนกับเรือขนาดใหญ่ในเส้นทางเดินเรือสากล
- การท่องเที่ยวที่ไม่เหมาะสม: การที่นักท่องเที่ยวหรือเรือเข้าใกล้ฉลามวาฬมากเกินไปอาจทำให้สัตว์เกิดความเครียดและรบกวนพฤติกรรมการหากิน
- การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change): อุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงขึ้นส่งผลกระทบต่อแหล่งอาหาร (แพลงก์ตอน) และอาจเปลี่ยนเส้นทางการอพยพของฉลามวาฬ
- มลพิษทางทะเล: ขยะพลาสติกและสารเคมีที่ปนเปื้อนในทะเลส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพในระยะยาว
กฎหมายและบทลงโทษ
ฉลามวาฬได้รับการคุ้มครองสูงสุดตามกฎหมายไทย โดยถูกประกาศให้เป็น สัตว์ป่าสงวน ตั้งแต่วันที่ 29 พฤษภาคม 2562 ภายใต้พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 และยังได้รับความคุ้มครองตามพระราชกำหนดการประมงด้วย ล่าหรือฆ่า จำคุก 3 - 15 ปี หรือปรับ 300,000 - 1,500,000 บาท (หรือทั้งจำทั้งปรับ) ค้า/ครอบครอง (สัตว์หรือซาก) จำคุก 3 - 15 ปี หรือปรับ 300,000 - 1,500,000 บาท
นำเข้าหรือส่งออก จำคุก 3 - 15 ปี หรือปรับ 300,000 - 1,500,000
นำเข้าหรือส่งออก จำคุก 3 - 15 ปี หรือปรับ 300,000 - 1,500,000
คลังภาพปลาฉลามวาฬ
